أبو علي سينا ( مترجم : عبد الرحمن شرفكندى " هه ژار " )

85

قانون ( فارسى )

درباره استخوان‌ها به اندازه كافى سخن گفتيم . اگر همه استخوان‌ها را بشماريم ، تعداد آن‌ها - بدون در نظر گرفتن استخوان‌هاى سمسمانى و استخوانى كه شبيه حرف ( ل ) يونانى است - به 248 « 111 - د » استخوان مىرسد . جمله دوم - ماهيچه‌ها و آن مشتمل بر سى فصل است . فصل اول - گفتارى درباره ماهيچه‌ها ، عصب ، وتر و زردپى گوئيم : از آنجا كه حركت ارادى اندام‌ها از نيروئى سرچشمه مىگيرد كه از طرف مغز بوسيله اعصاب به آنها مىرسد ، و از آنجا كه اعصاب نمىتوانستند با استخوان‌ها به خوبى به‌پيوندند و استخوان‌ها در واقع شالوده‌هاى اوليه اندام‌هاى جنبنده هستند - و اين بيگانگى عصب و استخوان از آن است كه استخوان‌ها سخت و اعصاب نرمند - ، خداوند تعالى عنايت فرمود ، چيزى از استخوان رويانيد كه شبيه عصب است و آن را عقب و زردپى مىنامند . عقب را با عصب درهم تنيد و مانند يك جسمش گردانيد . و چون جسمى كه از عصب و زردپى فراهم آمده بود به‌هرحال باريك است - زيرا پى وقتى به اندام‌ها مىرسد حجم و غلظت آن به اندازه لازم نيست - و چنان به باريكى مىانجامد كه نتوان بر آن اعتماد كرد ، زيرا پى در نزديكى رستنگاهش داراى حجمى بود كه با گوهر مغز و نخاع و حجم سر و محل بيرون آمدن پىها سازگار و مناسب بود . اگر جنباندن اندام‌ها نيز به تنهائى به عصب واگذار مىشد و به همان حجم اوليه باقى مىماند ، بويژه پس از آنكه ماموريت توزيع نخاع را در اندام‌ها به عهده مىگرفت ، براى اين كار بايستى شاخه‌شاخه مىشد و از آن رشته‌هائى پديد مىآمد و آنچه سهم استخوانى را مىرسانيد بسيار باريك‌تر از حجم اصلى مىشد و در چنين حالت باريكى از رستنگاه خويش دور مىافتاد و در اين صورت تباهى رخ مىداد - پس خداوند بزرگوار به حكمت خويش از تابيده‌اى كه از بهم بافتن عصب و زردپى پديد آورده بود ، رشته‌ها پراكند و ميان آنها را با گوشت آكند ، آن را با غشائى پوشاند و ستون محور مانندى از گوهر عصبى در ميانه آن جاى داد و از جمله اين همه عصب و عقب و رشته تارهاى آن‌ها و از گوشت و غشاء پوشنده ، اندامى را آفريد كه آن را ماهيچه مىناميم . وقتى ماهيچه منقبض مىشود ، وترى را كه از عصب و زردپى فراهم آمده است و از ماهيچه سر بيرون آورده است به سوى خود مىكشد و اندام انقباض مىيابد و بر اثر فشار كشيده مىشود . وقتى ماهيچه انبساط مىيابد وتر سست مىگردد و اندام دور مىشود .

--> ( 111 - د ) - بدن انسان از 206 استخوان تشكيل شده است .